Pozicija Srbije na mapi sveta i jugoistočne Evrope
OPŠTE I POSEBNE KARAKTERISTIKE PROSTORA
ŠIRI KONTEKST KONKURSNE LOKACIJE
Republika Srbija se nalazi u jugoistočnoj Evropi, u centralnom delu Balkanskog poluostrva. Površina Srbije iznosi 88.361 km2 a njena strateška pozicija čini je važnim čvorištem za trgovinu i transport u regionu.
Srbija se graniči sa osam zemalja: Mađarskom na severu, Rumunijom na severoistoku, Bugarskom na jugoistoku, Severnom Makedonijom na jugu, Albanijom i Crnom Gorom na jugozapadu, Bosnom i Hercegovinom i Hrvatskom na zapadu. Ovakav položaj omogućava Srbiji različite kulturne i ekonomske interakcije, a njena blizina EU i drugim tržištima otvara brojne mogućnosti za razvoj.
Prema najnovijem popisu stanovništva iz 2022. godine, Srbija ima ukupno 6.647.003 stanovnika od kojih je većina skoncentrisana u urbanim sredinama, kao što su Beograd, Novi Sad i Niš.
Srbija je poznata po svojoj kulturnoj raznolikosti, koja uključuje različite etničke grupe i jezike, što doprinosi njenoj bogatoj tradiciji i kulturnom nasleđu. Demografska struktura, zajedno s prirodnim resursima, čini Srbiju zemljom s velikim potencijalom za razvoj i investicije.
Beograd (Površina 3.222,68 km2)
GRAD BEOGRAD
Beograd, glavni grad Srbije, ima značajan geografski položaj u jugoistočnoj Evropi. On leži na dve reke – Savi i Dunavu, koje ga opasuju sa tri strane. Beograd se nalazi na raskršću važnih evropskih puteva i koridora, uključujući pravac istok-zapad duž reke Dunav, od Beča do Crnog mora, pravac ka zapadu dolinom reke Save prema Trstu i severnoj Italiji i pravac ka jugoistoku dolinama reka Velike Morave, Južne Morave i Vardara do Egejskog mora. Ovaj položaj čini Beograd strateški važnim gradom u regionu.
Beograd spada među starije evropske gradove, sa arheološkim lokalitetima koji sežu u peti milenijum pre nove ere. Keltsko pleme je osnovalo Singidunum u III veku pre nove ere, dok prvo pominjanje Beograda datira iz 878. godine. Tokom svoje duge i burne istorije, Beograd je bio osvajan čak 40 puta, dok je 38 puta podizan iz pepela na platou između dve reke o čemu svedoče brojni graditeljski slojevi.
Beograd je grad bogate istorije, kulture i arhitekture. Svaki završetak rata u njegovoj istoriji ostavio je za sobom ruševine koje su uvek unosile novi graditeljski elan i inspiraciju za obnovu grada. Svaka nova zgrada, ulica i spomenik svedoče o neuništivom duhu Beograda.
Beograd ima raznolik reljef sa ravnicama duž obala Save i Dunava i brežuljcima i uzvišenjima južno od ovih reka u šumadijskom delu. Ukupna dužina rečnih obala Beograda iznosi oko 200 km. Na tom području se nalazi 16 rečnih ostrva, od kojih su najpoznatija Ada Ciganlija (današnje poluostrvo), Veliko ratno ostrvo i Gročanska ada.
Prema popisu stanovništva iz 2022. godine, Beograd ima oko 1.685.563 stanovnika u širem gradskom području, što ga čini najvećim gradom u Srbiji i jednim od većih u jugoistočnoj Evropi. Beograd je dinamičan grad sa kontinuiranim prilivom stanovništva iz drugih delova Srbije i regiona, što doprinosi njegovom multikulturalnom karakteru.
Beograd je glavni obrazovni centar Srbije, sa mnogobrojnim univerzitetima, školama i istraživačkim institutima. Takođe, on je ključni politički, ekonomski i kulturni centar sa razvijenom proizvodnom i IT industrijom, trgovinom i uslugama. Zbog svojih obrazovnih, ekonomskih, kulturnih, istorijskih i mnogih drugih prednosti, Beograd je atraktivan za priliv novih stanovnika.
Beograd je grad bogate kulturne baštine sa oko 40 muzeja koji čuvaju vredne zbirke i svedoče o umetničkom, kulturno-istorijskom, tehničkom i prirodno-istorijskom razvoju grada i Srbije. Muzeji Beograda, sa svojim tematskim postavkama, bogatim riznicama i velikim brojem reprezentativnih predmeta, privlače posetioce različitog uzrasta i obrazovanja, kako Beograđane tako i turiste koji žele da se upoznaju sa kulturom jednog naroda tokom svoje posete.
Kroz svoje kolekcije, muzeji u Beogradu čuvaju kulturno i naučno blago koje predstavlja svedočanstvo o tome kako je grad nastajao, u kojim vremenima i u kakvim prilikama se razvijao, pružajući posetiocima uvid u različite istorijske i razvojne periode naše zemlje.
Beograd je visoko urbanizovan grad sa raznovrsnim urbanim strukturama različitog karaktera. Centralni delovi grada, orijentisani ka desnoj obali Save i Dunava, gusto su naseljeni i urbano razvijeni, dok srednji i periferni delovi pružaju više slobodnog prostora i zelenila u okviru organizovanih stambenih naselja.
Beograd, koji leži na dve velike reke, još uvek nije u potpunosti iskoristio svoje rečne obale. Prvi urbanizovani javni prostori i uređena šetališta duž obala reka razvijeni su na Novom Beogradu i delom u centralnoj zoni. Zbog toga, novi projekti teže da maksimalno iskoriste potencijal reka. Planirano je kontinuirano spuštanje grada na obale reka i povezivanje javno dostupnih prostora, čime će Beograd konačno ostvariti svoj puni potencijal kao grad okrenut rekama.
U poslednjim decenijama, Beograd prolazi kroz dinamičan razvoj, posebno u oblasti građevinarstva. Mnogi delovi grada su doživeli potpunu transformaciju zahvaljujući izgradnji modernih kompleksa koji su značajno izmenili tradicionalni izgled grada. Među najznačajnijim projektima ističe se „Beograd na vodi“ („Belgrade Waterfront“), ambiciozan urbanistički i građevinski razvojni projekat na obalama reke Save. Ovaj projekat ne samo da menja vizuelni identitet grada, već i utiče na ekonomski i društveni razvoj.
Projekat je započet 2014. godine u cilju unapređenja gradskog pejzaža priobalja kroz revitalizaciju zapuštenog područja Savamale u centralnom delu Beograda u moderan, multifunkcionalni urbani centar.
Projekat obuhvata izgradnju luksuznih stambeno-poslovnih objekata, hotela, trgovinskih centara, obrazovnih ustanova, kulturnih sadržaja, rekreativnih zona i zelenih površina na prostoru Savskog amfiteatra, između Beogradskog sajma i Brankovog mosta.
Projekat „Beograd na vodi“
Projekat „Beograd na vodi“
Konkursna lokacija se nalazi u užem centru Beograda, na desnoj obali Save u Savskom amfiteatru. Po urbanim karakteristikama, po položaju, tipologiji, spomeničkim, ambijentalnim i drugim vrednostima, ovo područje predstavlja veoma složen i atraktivan prostor Beograda. Sa aspekta kulturnog nasleđa ima izuzetnu vrednost za kulturu i identitet grada, imajući u vidu da se u širem okruženju nalazi veliki broj utvrđenih kulturnih dobara i dobara pod zaštitom koji dokumentuju istoriju Beograda i Republike Srbije.
U obuhvatu Konkursa do skoro se nalazio deo kompleksa glavne beogradske železničke stanice koja je izmeštena u „Prokop“ i deo autobuske stanice koja je izmeštena na Novi Beograd u blok 42.
Deo Savskog trga u zaleđu zgrade „Stare železničke stanice“ (Istorijski muzej Srbije), na kome su se do početka realizacije projekta „Beograd na vodi“ nalazili peroni i pomoćni objekti beogradske železničke stanice, biće oblikovno zaokružen nakon izgradnje planirane saobraćajnice SAO 6 (Luke Ćelovića Trebinjca) i kampusa obrazovnih ustanova koji su definisani prema PPPPN BNV.
Prostor dela Savskog trga koji je predmet Konkursa, sa dve strane je oivičen reprezentativnim primerima arhitektonskog nasleđa Beograda – zgradom „Stare železničke stanice“ (Istorijski muzej Srbije) i zgradom „Stare pošte“ (Arheološki muzej Srbije). Konkursna lokacija čini jedinstvenu prostorno-funkcionalnu celinu sa prostorom ispred „Stare železničke stanice“ (Istorijski muzej Srbije) i delom Savskog trga koga formira lučna regulacija Savske ulice.
Tokom 2018. godine raspisan je urbanističko-arhitektonski konkurs sa ciljem parternog uređenja Savskog trga ispred zgrade „Stare železničke stanice“ (Istorijski muzej Srbije), kako bi se omogućio funkcionalan, kvalitetan i sadržajan boravak na otvorenom javnom gradskom prostoru.
Na osnovu prvonagrađenog rada (biro Fenwick Iribarren Architects iz Madrida), rekonstruisan je ovaj deo Savskog trga i otvoren u januaru 2021. godine. Centralni deo trga zauzima spomenik posvećen osnivaču srpske države Stefanu Nemanji, autora Aleksandra Rukavišnjikova. Spomenik je visok 23 m i u svom postamentu sadrži otvoreni muzej. Trg je dobio potpuno novi izgled i pešačku zonu od oko 20.000 m2 sa 300 sadnica drveća.
Uz planiranu saobraćajnicu SAO 6 (Luke Ćelovića Trebinjca), na delu k.p. 1508/433 KO Savski venac, izgrađena je trafostanica TS 110/10kV „Beograd 47 – Beograd na vodi“ spratnosti Po+P+1, u skladu sa PPPPN BNV.
Na prostoru između objekata „Stare železničke stanice“ (Istorijski muzej Srbije) i „Stare pošte“ (Arheološki muzej Srbije) nalazi se lokomotiva „Plavog voza“ – specijalan voz korišćen za potrebe nekadašnjeg predsednika SFR Jugoslavije Josipa Broza Tita. Enterijer je urađen u stilu art dekoa i posle više od pola veka je ostao nepromenjen. „Plavi voz“ je bio u upotrebi od 1946. do 1980. godine. „Plava lokomotiva“ je parna lokomotiva JŽ 11-022, jedna od prvih koja je vukla „Plavi voz“ od 27. marta 1947. godine, čitavu narednu deceniju. Proizvedena je 1947. godine u fabrici „Mavag“ u Budimpešti. Pripada grupi brzovoznih parnih lokomotiva i dostizala je brzinu od 90 km/h. Dužina lokomotive sa tenderom za skladištenje uglja je oko 21m. Ova parna lokomotiva je jedini sačuvani primerak u Srbiji i pripada tehničkoj zbirci Železničkog muzeja, a na mesto na kome se sada nalazi postavljena je 1984. godine. „Plava lokomotiva“ je utvrđena za kulturno dobro Rešenjem Muzeja nauke i tehnike broj 164/7 od 03.11.2022. godine.
Zgrada „Stare železničke stanice“ na Savskom trgu biće prenamenjena u izložbeni prostor Istorijskog muzeja Srbije, koji će se prostirati na 3.000 m2. Izložbeni prostor obuhvata prizemlje i prvi sprat gde je na jednom mestu prikazana celokupna istorija Srbije.
Istoriski muzej Srbije je ustanova koja prikuplja, čuva, izučava, stručno i naučno obrađuje materijalna svedočanstva istorije Srbije, održava i popunjava muzejske zbirke kao i informacije i dokumentaciju o njima i čini ih dostupnim javnosti. Zadatak muzeja je i da na odgovoran i stručan način, kroz muzejske postavke, artikuliše i interpretira znanja o prošlosti Srbije i srpskog naroda, kao i ostalih naroda i kultura na teritoriji Srbije i ostvaruje komunikaciju javnosti sa nacionalnom istorijskom baštinom.
Zgrada „Stare pošte“ u Savskoj ulici – prema aktuelnom projektu rekonstrukcije i prenamene objekta planira se vraćanje autentičnog arhitektonskog izgleda i oblika iz 1929. godine (autorsko delo arhitekte Momira Korunovića). Planiranom prenamenom objekat će biti prilagođen potrebama budućeg Arheološkog muzeja Srbije.
Ulični front Karađorđeve ulice – potez od Ličke ulice do Ulice Mihaila Bogićevića sagledava se iz pojedinih tačaka trga. U postojećem stanju ovaj front čine pretežno komercijalni objekti, spratnosti od P do P+2, lošeg boniteta. Na ugaonim pozicijama ovog bloka ka ulicama Ličkoj i Mihaila Bogićevića nalaze se komercijalni objekti spratnosti P+7+Ps dobrog boniteta.